Wat is temporomandibulaire disfunctie (TMD)?
Temporomandibulaire disfunctie, kortweg TMD, is de verzamelnaam voor klachten van het kauwstelsel: je kaakgewrichten, je kauwspieren en de weefsels eromheen. ‘Temporomandibulair’ verwijst naar de twee botten die in het kaakgewricht samenkomen: het slaapbeen van je schedel en je onderkaak. Je voelt dat gewricht bewegen vlak voor je oor.
Bij TMD werkt het kauwstelsel niet goed meer. Bewegen met je kaak wordt moeilijk en pijnlijk, de kauwspieren kunnen verkrampen en de pijn kan uitstralen naar je gezicht, je slaap, je oor of je nek.
Welke klachten kan je hebben?
TMD kan zich op verschillende manieren uiten. Vaak gaat het om een combinatie van deze klachten:
- pijn in of rond je kaakgewricht, of in je kauwspieren
- pijn bij bijten, kauwen, gapen, lachen, praten of zoenen
- je mond niet ver kunnen openen, of een kaak die ‘op slot’ zit
- een kaak die uit de kom schiet, waardoor je je mond niet meer dicht krijgt
- klikken of kraken in je kaakgewricht
- stijve of vermoeide kaakspieren, bijvoorbeeld ’s ochtends als je ’s nachts met je tanden knarst
In deze korte Engelstalige animatie van een NKO-arts zie je eerst hoe een gezond kaakgewricht beweegt. Daarna komen vijf veelvoorkomende kaakproblemen aan bod, zoals een kaak die klikt, op slot zit of uit de kom schiet.
Samen met hoofdpijn, nekpijn, duizeligheid of oorsuizen
Kaakklachten komen vaak samen met andere klachten voor. Zo hebben mensen die veel met hun tanden klemmen of knarsen, daarnaast dikwijls last van nekpijn, hoofdpijn of duizeligheid. Ook oorpijn, een vol gevoel in je oor of oorsuizen (tinnitus) kunnen met je kaak samenhangen. Laat oorklachten wel eerst nakijken door je huisarts, zodat een probleem in het oor zelf uitgesloten is.
Je kaak en je nek werken nauw samen. Daarom onderzoeken we bij kaakklachten ook je nek. Meer over die samenhang lees je bij hoofdpijn, duizeligheid en oorsuizen.
Waar komen kaakklachten vandaan?
Soms is er een duidelijke aanleiding, zoals lang met je mond open zitten bij de tandarts of een klap op je kaak. Vaak ontstaan de klachten geleidelijk, bijvoorbeeld door tandenklemmen of stress. Afhankelijk van waar de oorzaak ligt, onderscheiden we drie groepen.
Een oorzaak in het kaakgewricht
Tussen de twee botten van je kaakgewricht ligt een kraakbeenschijf, de discus. Die kan verschuiven en blijven haken, waardoor je je mond niet meer goed open krijgt. Het gewricht kan ook ontstoken raken, of de kaak kan uit de kom schieten (luxeren), zodat je je mond niet meer dicht krijgt.
Een geblokkeerde discus of kaak is vaak te verhelpen met een repositietechniek: een gerichte beweging waarmee we het gewricht weer in de juiste stand brengen.
Deze animatie toont hoe je kaakgewricht is opgebouwd, hoe het beweegt als je je mond opent en wat er gebeurt als de discus verschuift.
Een oorzaak in de kauwspieren
Hier ligt de oorzaak in de spieren rond je kaak. Veel mensen in deze groep klemmen regelmatig hun tanden op elkaar of knarsen ermee. Dat heet bruxisme en gebeurt vaak onbewust: overdag bij concentratie of stress, of ’s nachts in je slaap.
In deze animatie zie je hoe overbelaste kauwspieren triggerpoints ontwikkelen, de pijnlijke ‘knoopjes’ in een spier, en hoe die pijn kunnen geven op een andere plaats dan waar ze zitten.
Een combinatie van beide
Soms spelen het gewricht en de spieren allebei een rol. De behandeling richt zich dan op beide.
Wanneer is kinesitherapie zinvol?
Heb je pijn of kan je je kaak niet goed bewegen, bijvoorbeeld na een tandartsbezoek of bij bijten, kauwen, gapen, lachen, praten of zoenen? Dan is kinesitherapie duidelijk aangewezen.
Een voorschrift voor kinesitherapie kan je krijgen van je arts, maar ook van je tandarts.
Hoe verloopt het onderzoek?
Bij de eerste afspraak in onze praktijk in Kalmthout gaan we na of je klachten door TMD komen en of kinesitherapie je kan helpen. We starten met een gesprek over je klachten. Daarna volgt het onderzoek:
- we bekijken je gezicht en je kaak, en ook de binnenkant van je mond
- we voelen aan je kaakgewrichten en kauwspieren of ze gevoelig of gespannen zijn
- we testen hoe je kaak beweegt, eerst zelf en daarna met hulp van de kinesitherapeut
- met enkele specifieke tests sporen we op waar je klachten precies vandaan komen
Zo weten we of de oorzaak in het gewricht, in de spieren of in allebei ligt, en stemmen we de behandeling daarop af.
Hoe verloopt de behandeling?
De behandeling heeft twee doelen: de pijn verminderen en je kaak weer normaal laten bewegen. Een behandeling duurt ongeveer een half uur en kan bestaan uit:
- uitleg over wat er in je kaak gebeurt en wat je klachten uitlokt: dat inzicht is een belangrijk deel van de behandeling
- mobilisaties: zachte, gerichte bewegingen die een stijf of geblokkeerd kaakgewricht weer soepel maken
- massage en stretching van gespannen kauwspieren
- relaxatietherapie, als stress of spanning meespeelt
- oefeningen voor thuis in de Physitrack-app, met foto’s en video’s
Spelen je nek of overspannen nekspieren mee, dan behandelen we die ook, bijvoorbeeld met manuele therapie of dry needling. Joris Gulinck is manueel therapeut en volgde een bijscholing in de behandeling van kaakklachten.
Kinesitherapie na een kaakoperatie
Soms is een operatie nodig, bijvoorbeeld om een verkeerde stand van de kaken te corrigeren. Na zo’n ingreep kan kinesitherapie helpen om je kaak weer soepel en pijnvrij te leren bewegen.
Deze animatie toont hoe een kaakchirurg de stand van de kaken corrigeert, bijvoorbeeld bij een open beet of bij een onderkaak die te ver naar voren of naar achteren staat.
Wat kan je zelf doen?
- Let overdag op je kaak. In rust raken je tanden elkaar niet: lippen op elkaar, tanden los en je tong ontspannen tegen je gehemelte.
- Betrap je jezelf op klemmen, bijvoorbeeld bij geconcentreerd werken of in de auto, laat dan bewust je kaak los.
- Kies een tijdje voor zachtere voeding, snijd je eten in kleine stukjes en laat kauwgom even liggen.
- Vermijd gewoontes die je kaak belasten, zoals nagelbijten, op een pen bijten of met je kin in je hand leunen.
- Een warm kompres op je kauwspieren kan deugd doen.
- Zorg voor voldoende ontspanning, want stress maakt kaakklachten vaak erger. Lukt dat moeilijk, dan kan relaxatietherapie helpen.
Verbeteren je klachten niet, of zit je kaak op slot? Maak dan een afspraak, zodat we samen de oorzaak kunnen zoeken en aanpakken.